Blog

In transitie

Bij het begin van een nieuwe jaar hoort enige reflectie.

Zonder er bij stil te staan, maakten we een paar weken geleden een transitie door van de twintiger naar de dertiger jaren van de 21ste eeuw. Honderd jaar geleden was het nog de tijd van vlak na de eerste wereldoorlog, het jaar dat het vrouwenkiesrecht in Nederland werd ingevoerd en de paardenkoets langzaam werd verdrongen door gemotoriseerd verkeer. Er is veel veranderd sindsdien. Ook het laatste decennium is er veel veranderd. We zijn inmiddels een volledig digitale samenleving geworden met veel voordelen maar ook nadelen, bijvoorbeeld voor sociale interactie. Kijk maar eens om je heen in het openbaar vervoer.

Van rups naar vlinder

Steeds vaker horen we het woord ‘transitie’. De letterlijke betekenis is het overgaan van het een in het ander. In de muziek de toonsoort die verandert, in de natuur de veranderende verschijningsvormen in de verschillende levensstadia, bijvoorbeeld van rups naar vlinder. In ons dagelijks leven de transitie van gezags- en uniformdragers naar gewone burgers in hun weekendkloffies.

In het beleid wordt het begrip transitie veel gebruikt om aan te geven dat er grote structurele veranderingen plaatsvinden of nodig zijn. De transities van kolen naar gas en van fossiele brandstoffen naar elektriciteit zijn daar voorbeelden van. De nieuwe uitdagingen waar transities voor nodig zijn, zijn klimaatneutraliteit en kringlooplandbouw. Nu nog abstracte begrippen, maar beide om met Ursula von der Leyen en Frans Timmermans te spreken: met “a man on the moon ambition”.

Veerkracht

Transities vragen niet alleen een wijziging in techniek, maar vooral ook een verandering in mindset. Vaak zijn er voorafgaand aan grote transities veel zorgen, omdat het gepaard gaat met onzekerheden en aantasting van het vertrouwde. Je weet wat je hebt, maar nog niet wat je krijgt. Gelukkig is er ook vaak de mooie combinatie van innovatieve kracht en lenigheid van sociale systemen om zich aan nieuwe omstandigheden aan te passen.

Ook met de kringlooplandbouw zal het zo gaan, startend in een groep van ondernemers die aangemoedigd vanuit maatschappij en wetenschap hun nek durven uit te steken. Transitie gaat niet ineens, het is een proces van stappen, soms van vallen en opstaan en vooral van lange adem. Maar met steeds meer partijen die willen meedoen en bijdragen tot het doel bereikt is. Vanuit POP3 dragen we ook graag aan bij aan die transitie.

Opmerkelijk

Ook het plattelandsontwikkelingsprogramma is in transitie. Het gaat over enige jaren op in het Nationaal Strategisch Plan Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. Bedoeling is dat Europees geld dan veel gerichter wordt ingezet op de Sustainable Development Goals en daaraan gekoppelde prestatiebeloningen. Maar zover is het nog niet.

Inmiddels is duidelijk geworden dat het nog zeker 1 en wellicht wel 2 jaar extra duurt, voordat het nieuwe GLB-programma in werking kan treden. En daarom heeft de Europese Commissie eind vorig jaar haar voorstellen gepresenteerd voor verlenging van het huidige (POP), dat anders eind 2020 afloopt. Dit om geen gat te laten vallen tussen het huidige POP en het toekomstige Nationaal Strategische Plan GLB. Door de verlenging van het programma kan Nederland ook in de jaren 2021 en 2022 Europees geld inzetten voor de transitie naar kringlooplandbouw, naast alle zaken die ook gewoon moeten doorlopen, zoals agrarisch natuurbeheer en de brede weersverzekering. Die overbruggingsvoorstellen hebben in Brussel opmerkelijk genoeg de titel ‘transitieverordeningen’ meegekregen om de overbrugging tussen het oude naar het nieuwe systeem te markeren.

Laten we met elkaar afspreken dat deze titel terecht is, zolang we de extra EU-middelen voor POP3 nóg gerichter gaan inzetten voor de transitie naar kringlooplandbouw.